سیدامیر سقراطی/ دوهفته نامه تندیس – شماره 139
پانزده سال پیش وقتی برای اولین بار پرتره های میکل ماتیاس پرشتل را دیدم، از تعجب و اشتیاق، چشمم بر روی تصاویر، مبهوت مانده بود و دستم رغبتی به ورق زدن نداشت. بعد ها کشف کردم که بهترین کاریکاتوریست هایی که به لحاظ ایده های اجتماعی- سیاسی و طراحی قوی و اجرای گرافیکی  دوستشان دارم همگی در نیویورک تایمز و در دهه هفتاد میلادی با همدیگر همکار بوده اند: براد هلند، اوژن میهائسکو، مارشال آریسمن، رابرت پرایر، مل فروکاوا، اردشیر محصص، جیمز گراشو، مری تیکلمن، ژان کلود سوارس و مایکل ماتیاس پرشتل. جنس اجرا و نوع سوژه های آثار هنرمندان نیویورک تایمز با کاریکاتوریست های مهم کاریکاتور نوین – که آن ها را کلاسیک های معاصر می نامم – متفاوت بودند. از بین این افراد پرتره های مایکل ماتیاس پرشتل، بسیار تکنیکی، دقیق، زیبا و سخت بودند. سخت از آن نظر که او به شیوه معمول که به وسیله قلم و هاشور بود، کار نمی کشید، بلکه پوست انسان در چهره، دست و گردن که از لباس بیرون هستند  را با بافت هایی مشابه اثر انگشت، ایجاد می کرد.
چند وقت پیش، برای نوشتن مقاله ای درباره صفحه «اپ-اد» روزنامه نیویورک تایمز، علاقمند شدم که اطلاعات و یا تصاویر تازه ای درباره مایکل ماتیاس پرشتل جستجو کنم. از آنجا که به غیر از همان کتاب(1) که پانزده سال پیش، شوق طراحی چهره را در من بیدار کرد، هیچ نشریه ای به این نامدار عرصه کاریکاتور و تصویرسازی نپرداخته است، به تنها راه  برای یافتن سرنخ هایی از این هنرمند، یعنی اینترنت مراجعه کردم.
در ایران، هنرمندان نیویورک تایمز را فقط تصویرگر می دانند. شاید یکی از دلایل آن حضور مداوم این افراد در آلبوم ها و کتاب های مهم تصویر گری و یا انجام کارهایی مثل طراحی برای پوستر، تصویرسازی برای مقالات و یا طراحی روی جلد کتاب از سوی این افراد باشد. اما «فقط تصویرگر» دانستن این افراد اشتباه است زیرا  قصد مسئولین نیویورک تایمز از ابتدای انتشار این صفحه، چاپ کارهایی با موضوعات روز در قالب یک اثر هنری مستقل بود و نه تصویری وابسته به متن. حتی اگر این اثر از حدود تعاریف کاریکاتور هم دور شده و به طرحی شبیه به تعاریف تصویرسازی مطبوعاتی نزدیک شود، آن طرح یک اثر مستقل است که به متن وابستگی ندارد و تصویرسازی محسوب نخواهد شد. این چنین بود که مدیران روزنامه به هنرمند حق آفرینشگری و خلق کردن را داده و توانایی او را در حد مصور کردن شکلی از اندیشه های نویسنده تنزل نمی دادند. در راه و رسم نیویورک تایمز این هنرمند بود که شیوه های جدیدی برای اندیشیدن پیش روی نویسندگان واعضای هیات تحریریه می گذاشت و این هنرمند بود که ذهن نویسنده را برای دیدن بهتر موضوع یاری می داد.
وقتی در اینترنت کارهای مایکل ماتیاس پرشتل را یافتم، ابتدا فکر کردم که این کارها متعلق به هنرمندی دیگر با همین نام است، به خصوص که مایکل ماتیاس دوم در نشریه اشپیگل آلمان کار می کرد و کارهایش کاریکاتور و رنگی بود، در حالی که مایکل ماتیاس پرشتل که من می شناختم، در نیویورک تایمز پرتره های سیاه و سفید می کشید وکارهایش به تصویر سازی بی شباهت نبود. اما زمانی که  کارهای مایکل ماتیاس دوم را در سایت یک موزه در شهر نیویورک پیدا کردم، به یاد آثار همکاران او در نیویورک تایمز افتادم که سالهاست نحوه اجرای آثارشان از کارهای پرهاشور به آثار رنگی تغییر کرده است. مثلا براد هلند، که از هاشورهای استادانه و منحصر به فرد او در فضاهای پرابهام و بی زمان و مکان آثارش خبری نیست(تصویر شماره 1) و یا مارشال آریسمن، که در دهه های پیشین، سوژه های آثارش را موضوعات انتقادی و اجتماعی تند و تیز، همراه با طراحی اکسپرسیو تشکیل می داد، اکنون در نقاشی هایش موضوعاتی به کل متفاوت را به تصویر می کشد. (تصویر شماره 2)
اما مایکل ماتیاس پرشتل روزنامه اشپیگل آلمان به استناد بیوگرافی اش همان مایکل ماتیاس پرشتل روزنامه نیویورک تایمز آمریکا است. او در 26 آوریل 1926 در آمبرگ به دنیا آمد. پرشتل به گواهی نمایشگاه های برگزار شده از آثارش در زمینه کاریکاتور، نقاشی، گرافیک و تصویرسازی، هنرمندی نام آشنا در کشور آلمان است. او از سال 1971 به عنوان طراح شماره یک پرتره  روزنامه نیویورک تایمز انتخاب شد و آثار فراوانی را در این روزنامه خلق کرد و توانست در سال 1972 جایزه سالانه کلوب مدیران هنری نیویورک را نیز به دست آورد. در آثار معاصر پرشتل پرداختن به طنز، داستان های تاریخی و ادبیات نقش اساسی دارند. همچنین باید به  زمینه های فرهنگی و تاریخی کشور آلمان نیز اشاره کرد که پرشتل در آثارش آنها را به نمایش در می آورد؛ همانطور که عنوان یکی از نمایشگاه هایش در سال 1982 در مونیخ نیز همین بود. البته آلمان کشوری صاحب ادبیات قوی و تاریخی غنی و سرشار از فکر و اندیشه است. نویسندگان و شاعرانی مانند راینر ماریا ریکله، فرانتس کافکا، برتولت برشت، فریدریش دورنمارت، پیتر هاندکه و برندگان جایزه نوبل ادبیات مانند توماس مان، هرمان هسه، الیاس کانتی، هاینریش بل و گونترگراس در این کشور به دنیا آمده و به خلق اثر پرداخته اند. اگر چه آثار پرشتل از تلخی و تباهی و سرگشتگی که در آثار نویسندگانی مانند کافکا یا پیتر هاندکه و یا از طنز تلخ و گزنده هاینریش بل و گونتر گراس که سرخوردگی نسل بعد از جنگ را به تصویر می کشند، مالامال نیست، اما رخ نمایی نوعی ازطنز گستاخانه و بی رحم که در عین حال خود را بسیار محترمانه می نمایاند، ما را با هنرمندی روبرو می کند که طنز و نیش هولناک آن را به خوبی می شناسد.
مایکل ماتیاس پرشتل در سال 1944 وقتی به هجده سالگی رسید، به عنوان سرباز به جبهه های جنگ در لهستان اعزام شد. از 1945 تا 1949 در روسیه اسیر جنگی بود که این سال ها برای پرشتل جوان با تحمل دردهای فراوان ناشی از اسهال خونی، استخوان درد و سوء تغذیه  همراه بود. او یک سال پس از آزادی از زندان روس ها در آکادمی هنر نورمبرگ به تحصیل مشغول شد. پس از فراغت از تحصیل و در سال های دوران جنگ سرد تصمیم گرفت که بدون وابستگی سیاسی به حزب و گروه خاصی به عنوان هنرمند، کار هنری خود را ادامه دهد. او در سال 1959 جایزه پیشبرد فرهنگ شهر نورمبرگ را دریافت کرد و پس از آن در سال 1963 به معاونت هیات رئیسه انجمن آلبرشت دوور شهر نورمبرگ انتخاب شد و در سال بعد نیز که این انجمن به جمعیت آلبرشت دوور تغییر نام داد، او همچنان در این سمت باقی ماند. همکاری با «انجمن تصویر کتاب نورمبرگ»، سفر به بلژیک و هلند با گروه تلویزیونی زد- دی- اف، دریافت جایزه زیباترین کتاب از بنیاد کتاب هنر در سال  1971 ، دریافت مدال از سوی وزارت علوم و هنر در سال 1994، و دریافت جایزه از آکادمی هنرهای تجسمی فریدریش باوئر در سال 1999 بخشی از فعالیت های پر شمار مایکل ماتیاس پرشتل است.
پرشتل اولین نمایشگاه انفرادی اش را در سال 1961 در نورنبرگ برگزار کرد و از سال 1952 در نمایشگاه فراوانی شرکت نمود، نمایشگاه هایی مانند: نمایشگاه «طغیان در هنر مدرن آلمان» سال 1955 در مونیخ، نمایشگاه کمیته ملی المپیک آلمان با نام «ورزش در هنر» و نمایشگاه «نگاه نقاشان به شهر اشتوتگارت» سال 1959 ، نمایشگاه «گرافیک نوین آلمان» سال 1962 ، نمایشگاه «برتولت برشت در تصاویر هنرمندان» سال 1964، نمایشگاه هنرهای فانتزی در آلمان در سال 1968 . آثار مایکل ماتیاس پرشتل در سال 1973 همراه با کارهای هنرمندان روزنامه نیویورک تایمز در موزه هنرهای دکوراتیو پاریس و موزه هنرهای زیبای بوردو و گالری های شهر نیویورک به نمایش در آمد. همچنین در سال 1981 نمایشگاهی از آثار نقاشی و طراحی سال های 1956 تا 1981 را در شهر نورمبرگ برگزار کرد. او بعد از برگزاری نمایشگاه انفرادی در خانه گوته در شهر نیویورک در سال 1983 ، نمایشگاه های انفرادی متعددی در کشورهای مختلف برگزار کرد. ازجمله نمایشگاه انفرادی در گالری هنر مدرن پالرمو در سال 1989 ، نمایشگاه انفرادی در موزه فرانکفورت در سال 1994 ، نمایشگاه با عنوان «ماتیاس پرشتل تصویرگر کتاب» در موزه ملی آلمان در سال 1996 ، نمایشگاه نقاشی و طراحی در موزه استادیش و نمایشگاه نقاشی در توماس مورس اتوپیا در سال 1997 و برگزاری نمایشگاه بزرگ از آثار مختلفش با نام «جهان پرشتل» در موزه تاریخ آلمان در برلین در سال 2001 » .
مایکل ماتیاس پرشتل در 19 ماچ 2003 در شهر نورمبرگ که افتخارات فراوانی را در آن به دست آورده بود، درگذشت. (2)
   
   
پی نوشت:
1- آشنایی با آثار گرافیکی جهان/ مترجمان: محسن کرامتی و حمید سالار/ انتشارات بهار/ چاپ اول 1363/
2- ترجمه از متن زندگی نامه مایکل ماتیاس پرشتل در سایت نمایشگاه «جهان پرشتل» /